Əmircanın 7-ci qatı - FOTOREPORTAJ

Bu gün hava bir az sərin idi. Dedim, düşüm kəndi bir az ayaqla gəzim. Əmircanda bəzi küçələrdə təmir-bərpa işləri gedir. Yolum məhəllələrdən birinə düşdü. Şəmsi Əsədullayevin dağıdılmış məscidinin yerini tarixi guşəyə çevirmək üçün bir layihə vermişdim. Sağ olsunlar, artıq işlər yekunlaşmaq üzrədir. Dedim, gedim bir baş çəkim.

Yolum Kənd Soveti deyilən tərəfdən keçdi. Bu yerlər mənə yad deyil. Uşaqlığımın bir hissəsi elə bu küçələrdə keçib. İnsanın uşaqlığına aid yerlər qəribə olur, illər keçir, evlər dəyişir, küçələr yenilənir, amma insanın yaddaşında hər şey əvvəlki kimi qalır.

Mərkəzi küçədə Əmircan sakinlərinin sevimli bir parkı var. Parkın içində 1941–1945-ci illər abidəsi də yerləşir. Amma mənim bu gün fikrimi çəkən nə abidə, nə də parkın indiki görünüşü idi.

Mən parkın tarixini düşünürdüm.

Çünki bu adi bir park deyil.

Bir vaxtlar bu torpağın altında, bəlkə də dünyanın ən qeyri-adi qədim qəbiristanlıqlarından biri olub. Yeddi dəfn qatından ibarət qədim qəbiristanlıq...

1932-ci ildə burada aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı torpağın altında müxtəlif dövrlərə aid dəfn izlərinin olduğu üzə çıxmışdı. Sanki torpaq illər boyu öz yaddaşını qat-qat gizlətmişdi. Bir qatın altında başqa bir dövr, onun altında daha qədim bir həyat...

Bir daş parçası belə bəzən bir kitabdan daha çox şey danışa bilər.

Dünyanın müxtəlif yerlərində çoxqatlı qədim qəbiristanlıqlar haqqında məlumatlar var. Məsələn, Polşanın Torun şəhərində qədim qəbiristanlıqda yeddi, bəzi sahələrdə isə on beş dəfn səviyyəsi aşkarlanıb. Mərakeşdə də qəbirlərin bir-birinin üzərində yeddi səviyyədə yerləşdiyi qədim qəbiristanlıqdan bəhs olunur. İranda, Məşhəd şəhərində də buna bənzər tarixi məkanların olduğu qeyd edilir.

Amma Əmircanın torpağının altında olan bu tarix mənim üçün tamam başqadır.

Çünki bura mənim kəndimdir.

Təəssüf ki, 1939-cu ildə sovet hakimiyyəti bu qədim qəbiristanlığın üzərində park saldı. Qəbir daşlarının bir hissəsi isə parkın hasarında istifadə edildi. Beləcə, bir vaxtlar insanların adlarını, həyatlarını və tarixlərini qoruyan daşlar başqa bir quruluşun parçasına çevrildi.

Mən bu gün parkın ətrafında gəzdikcə bunları düşünürdüm. Hər tərəfə baxır, şəkillər çəkirdim. İçimdən bir fikir keçdi: görəsən, o qəbiristanlıq bu günə qədər qalsaydı, necə görünərdi?

Bəlkə də dünyanın ən qədim və ən unikal çoxqatlı qəbiristanlıqlarından biri kimi tanınardı. Bəlkə də dünyanın müxtəlif yerlərindən insanlar bu torpağa baxmaq üçün Əmircanı ziyarət edərdilər.

Amma tarix bəzən yalnız kitabların səhifələrindən silinmir. Bəzən torpağın altından da silinir.

Mən isə bu gün həmin parkda dayanıb düşündüm ki, bəlkə də tarix tamamilə silinməyib. Çünki torpaq hələ də oradadır. Park hələ də oradadır. Qəbir daşlarının bəziləri hələ də haradasa bu məkanın divarlarında yaşayır. Və ən əsası, bu yeri xatırlayan insanlar hələ var.

Əmircan mənim üçün sadəcə bir kənd deyil.

Bura uşaqlığımın bir parçasıdır. Bu küçələr, bu park, bu torpaq mənim yaddaşımın bir hissəsidir.

Bəlkə də buna görə insan öz doğulduğu, böyüdüyü yerlərin tarixini bilməlidir. Çünki bəzən ayağımızın altında yalnız torpaq olmur.

Bəzən ayağımızın altında yeddi qat tarix, yeddi qat həyat və yeddi qat yaddaş yatır.

Mən bu gün Əmircanın küçələrində gəzərkən bir daha bunu hiss etdim. Və düşündüm: bəlkə də itirdiyimiz tarix yox, onu xatırlamaq vərdişimizdir.

Bu park isə Əmircanın bir parçasıdır.

Bizim üçün əziz olan bir parça.

Amira Süleyman
Azərbaycan Fotoqrafları Birliyinin sədri