Bülbülənin səssiz yadıgarı - Əlican və Vəlican hamamı - Fotoreportaj

Bakı kəndləri əsrlərin yaddaşını özündə yaşadan qədim məkanlardır. Bu kəndlərin hər küçəsi, hər daşı keçmişdən xəbər verir. Abşeronun qədim yaşayış məntəqələrindən biri olan Bülbülə də zəngin tarixi, dini və memarlıq abidələri ilə seçilir. Bu tarixi yaddaşın günümüzə gəlib çatan maraqlı nümunələrindən biri də Əlican və Vəlican hamamıdır.

Mənbələrə görə, Bülbülə kəndində vaxtilə dörd hamam fəaliyyət göstərib: Əlican və Vəlican, Hacı İsgəndər, Razaq və Almas hamamları. Onların arasında Əlican və Vəlican hamamı öz tarixi və memarlıq xüsusiyyətləri ilə xüsusi yer tutur. Hamamın 1902-ci ildə Məşədi Vəlican tərəfindən tikdirildiyi qeyd olunur.

XX əsrin əvvəllərində tikilmiş bu hamam yalnız insanların yuyunmaq üçün gəldiyi bir məkan olmayıb. Qədim Azərbaycan kəndlərinin həyatında hamamlar həm də insanların görüşdüyü, söhbətləşdiyi, xəbərləşdiyi və sosial münasibətlərin formalaşdığı mühüm məkanlardan biri idi. Bu baxımdan Əlican və Vəlican hamamı da Bülbülənin gündəlik həyatının və kənd mədəniyyətinin bir hissəsi olub.

Hamamın memarlıq baxımından diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri onun günbəzli quruluşudur. Məlumatlara əsasən, binanın vaxtilə dörd günbəzi olub, lakin bu gün həmin günbəzlərdən yalnız ikisi qorunub saxlanılıb. Zaman öz izini bu qədim tikilinin üzərində qoysa da, qalan günbəzlər hələ də ötən əsrin memarlıq yaddaşını yaşadır.

Bu gün Əlican və Vəlican hamamına baxarkən sadəcə köhnə bir tikili görmürük. Onun divarlarında bir dövrün nəfəsi, Bülbülənin keçmişi və burada yaşamış insanların həyat izləri yaşayır. Bir zamanlar insanların gəliş-gedişi ilə canlanan bu məkan indi sükuta qərq olsa da, öz tarixi dəyərini itirməyib.

Bülbülə qədim abidələri ilə zəngin yaşayış məntəqəsidir. Burada müxtəlif dövrlərə aid dini və memarlıq nümunələri ilə yanaşı, qədim hamamlar da kəndin tarixi-mədəni simasının formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Əlican və Vəlican hamamı da həmin irsin ayrılmaz hissəsidir. Hamam Azərbaycanın tarixi-arxitektura abidələri sırasında da qeyd olunur.

Tarixi tikililərin qorunması yalnız bir binanın divarlarını saxlamaq demək deyil. Bu, keçmişlə gələcək arasında körpü yaratmaq, insanların yaşadığı həyat tərzini, məişət mədəniyyətini və şəhər-kənd yaddaşını gələcək nəsillərə çatdırmaq deməkdir. Əlican və Vəlican hamamı da məhz belə abidələrdəndir.

Bəlkə də bu gün onun divarları əvvəlki kimi insanların səsini eşitmir. Günbəzlərinin altında əvvəlki kimi suyun və söhbətlərin sədası yoxdur. Amma tarixi abidələrin özünəməxsus bir dili var. Onlar danışmır, lakin keçmiş haqqında çox şey söyləyirlər.

Əlican və Vəlican hamamı Bülbülənin səssiz yaddaşıdır. Bu yaddaşı qorumaq isə keçmişə hörmətin, gələcəyə məsuliyyətin ifadəsidir.

Amira Süleyman
Azərbaycan Fotoqrafları Birliyinin sədri